Basiscursus leze en sjrieve:
In 2010 organiseerde Veldeke-krink-Valkeberg 'ne Basiscursus leze en sjrieve. Neve de grammatica en 't idioom van 't Valkebergs kaome de historie van 't Limburgs, de dialeksjpelling en de dialekliteratuur aan de orde. Docent waor Els Lahey-Diederen.

Zuug veurbeelde van sjriefsels, verhaole, gediechte en versjkes van de cursiste van deze basiscursus.

‘n Duvel oetdrieving (Wieldesj, door Niek Gossens 2010 ©) 

’t Verhaol wilt dat in ’t begin van d’r vörrige ieëw in Aetenake op d’r gelieknamige haof zich onverklaorbaar duuster zake aafsjpieëlde. ‘t Betróf d’r knech Juupke. ’t Juupke waor eine van wieënig wuuëd, meh ‘ne helle wirker. Meh ouch waal e klei bietje raar. ’t Juupke waor e weeskink en kaom van e gesjtich aaf. Nao dat hae mierderjäörig waor gewoeëde is hae op d’r Aeternakerhaof  aagenómme vuuër werk op ’t land. ’t Waor d’r boer opgevalle dat, went ‘t Juupke allèng op ’t veld aan ‘t werk waor, dat hae in ‘ne zoeë kótte tied zoeëväöl werk verzat haw, woeë zieëker veer man de heng aan vol gehad zouwe höbbe. D’r boer hool ‘m al ’t gans vreugjaor in de sjmieze, me e kaom neet d’r achter wie ’t Juupke dat flikde. D’r lètste kier dat hae wir allèng mos wirke zat te ’t hui in zoeë‘ne kótte tied op de oppere dat d’r mónd van d’r boer van verbazing aope veel. Wie hae ’t Juupke dao uuëver aansprook, hólde dae zieng sjouwers op en grielechte ins. D’r boer begós zich get óngemmekelik te veule en sjprook d’r pesjtoer op zóndig nao de hoeëgmès aan. D’r pesjtoer belaofde d’r uuëver nao te zölle dinke, meh hae koum niet wieër es, dat d’r duvel in ’t sjpieël waor en dat ’t d’r hoeëgste tied waor vuuër ‘n oetdrieving. Ze, d’r boer en d’r pesjtoer, sjproke aaf dat, es werk op ’t land gedao mos waede, dat ’t Juupke dat wir alleng zou motte doeë en dat ze dan mit zich twieë gónge kieke, en es ’t nuuëdig waor zou d’r duvel oetgedrieëve waede. ‘n Waek later mós de gaesjtegerve op kaste gezat waede en d’r pesjtoer woeëd gewaarsjuwd.’t Juupke mos nao ‘t veld, hae vertrók mit ‘ne blaek koffie en e pak dieke bótteramme. Ei uurke later verjieën d’r pesjtoer op de boerderie mit ‘ne roeëzekrans mit ei hieël groeët kruuts en ei flesjke wiewater. Ze gónge same op waeg. D’r boer begós, wie kotter ze bie ’t betreffende veld kaome, zich mieë en mieë óngemekkelijk te veule en d’r pesjtoer zag ouch al neet te väöl mieë. Wie ze bie ’t veld aa kaome sjtónge ze wie aan de grónd genaegeld, zoeë dat d’r boer gei woeëd mieë kós oetbringe en d’r pesjtoer ei kruuts sjloog. De gaesjtegerve stónge op tied van ei paar uurkes allemaol op kaste, eigenlik werk vuuër ‘ne ganse daag en ’t Juupke zoot op de grónd zieng bótteramme te aete. ’t Juupke sjrók van d’r pesjtoer, en wie d’r boer ‘m ouch nog vroog wie hae dat alleng in zoeëne kótte tied dat gedao haw, grielechte hae wir raodselechtig, sjtóng op en rende hals uuëver kop ’t naeve liegkend kaoreveld in. D’r boer en d’r pesjtoer keke zich allebei aa en besjlaote te wachte tot dat ’t Juupke weer zou versjiene. Meh ’t Juupke kaom mer neet. Ouch nao dat versjillende kier zienge naam te höbbe gerope loot ’t Juupke zich neet mieë zieë. Waal kaom oet ’t kaoreveld ‘ne groeëte zjwatte hond mit um ziene nak d’r groeëte roeëd/witte sjnoefesplak van ‘t Juupke. D’r hond grómde ‘ns gevaerlik taege d’r pesjtoer en zat ’t op e loupe, uuëver d’r Vrakel richting G’n Berg. Van d’r hond en ’t Juupke is noeëts mieë get vernómme. D’r boer en d’r pesjtoer krege later nog groeëte ruzie vuuër ’t mislökke van de oetdrieving, d’r boer waor ‘ne ongeluifljke gowwe knech kwiet.

Opsjtao 

’n Maele in d’r noeëteboum
die holt in alle herregóds vreugde
mich oet ‘ne hieële lange sjoeëne droum 

Effe later zinge alle vuuëgel mit
zinge mit volle petaj, gans vol vreugde
zoeë wakker waede, ’t is neet dat ich dao mit zit. 

Ich sjtóng tóch e bietje mit taegezin op
ich sjoeterde mich, ich voeëlt de mörgekeulte
dan roeëk ich koffie, mieng vrouw waor nog vuuër de vuuëgelkes op.

Niek Gossens 2010 ©

door Bert Laheije  2010 ©

In 1981 haet de Jong Nobele Sjötterie van Valkeberg 't 325-jaorig besjtaonsfiès gevierd. In 't programmabeukske höb iech toen 'n artikelke gesjreve (in 't Nederlands) euver aktiviteite womèt de sjötterie ziech vreuger bezig heel. 'n Paar fragmente oet dat artikel höb iech hieonder in 't Valkebergs plat vertaald.

SJÖTTERSJROMANTIEK IN VALKEBERG.

In de ouw kronieke van de Valkebergse sjötterieje kèns se laeze wie 't vreuger dao toeging. 't Keuningsvogelsjete woort 'n paar ièwe truuk op kèrmismaondig gehoute. Dat gebeurde op de bleik, 'n weike aan de rand van de beboewing van Valkeberg. Later, wie de bleik vièmert woort en Walramplein kaom te heisje, krege de sjöttersj 'n weike in Brokem tegeneuver de plek wo noe de kèrk sjeit. Nog later in de oasterbeemde, en daonao achterum bie de femilie Donners in de Plenkert.

Veurdat 't sjete begoes moes edere sjötter 't tromgeld betale, zèk mer inlèkgeld dat besjtump waor veur de nuje keuning dae daomèt de onkoste koes betale. Wie 't kesjtièl nog gein rewien waor deeg d'n Drossaard ouch mèt en hae moeg de ièrsjte drie sjeut op de vogel losse. Hae sjonk de nuje keuning drie tonne beer. De aaftreiende keuning moes 't gelag betale, dat wil zègke hae moes de tamboersj vrie houte van drank en kos. De officere moeste zörge veur de gooj orde. In 't oud sjöttersjreglement sjting: “Wie krakeelt zal in de Geul geworpen worden”.

Ouch ginge de sjöttersj eder jaor op veldtochte es se optrokke nao de sjöttersjfièste in de umtrèk. Ze ginge meistal te voot en vertrokke soondessjmörges nao de ièrsjte mis.In 't ziech van de fièswei woort op de plaats rus bevole en de sjtöb van de breuk aafgeklop. In e caféke woord de sjtöb van de kaele gewesje en daonao op nao de wei. Soms ginge ze mèt boerekar en paerd. Dat paerd woort dan sjoan opgemaak en verseerd mèt gekleurde linte en guirlandes.

Vreuger reigelde sjötterieje ouch dèks de kèrmisse, in Valkeberg op de ièrsjte zóndig van juli en van december. De kèrmis doerde eigelik mer drie daag, meh de sjöttersj maakde dao 's zomersj ein waek van. Ze lepe veurop in de bronk en moeste diks de waeg vrie make. Nao aafloup van de bronk organiseerde de sjöttersj allerlei wedsjtrieje es sjnelloupe, ouw mennekes kruje, kwakkerte kruje, potsjlaon, masklumme, rinksjtaeke en koffiemale.

Sinterklaos.

Op 6 december ies 't weer zoa wied,
kump weer dae goje Sinterklaos,
mèt de hulp van ziene zjwarte Piet,
wae wèt, brink 'r miech 'n groate doas.

Iech weit neet wat d'r in zal ziete,
mesjien 'ne koekerel of 'n tuut huve,
sjpeelgood um op de grond te sjmiete,
um mèt te moeke of gewoon te sjuve.

Vreuger kroog iech 'ne kièr e sjogkelpaerd,
dao koes te neet ech mèt vare,
mèh noe ies dat nieks miè waerd,
dus hoof iech 't ouch neet te beware.

Bert Laheije 2010 ©

'n Ander soort dialeklès ies: Sjpele mèt weurd en klanke, es minicursus plat sjrieve veur kinger van 11-12 jaor en veur ander beginnersj:

Valkebergs dialek mini-cursus in 6 lèsse <download

 um dees lèsse te kènne leze höbs se 't programma Acrobat Reader nuèdig. Dit ies gratis te downloade:

veldeke-valkeberg / els diederen ©